رشيد الدين فضل الله همدانى
پيشگفتار 9
جامع التواريخ ( تاريخ افرنج و پايان قياصره ) ( فارسى )
به نام خداوند جان و خرد پيشگفتار تاريخ افرنج از جامع التّواريخ رشيد الدّين فضل اللّه بخشى ديگر از تاريخ عالم اوست . در اين بخش سخن از سرگذشت پاپان و قيصران به ميان مىآيد ، و « مدّت ملك هر يك از ايشان » . نخست « قسم اوّل » از « ظهور آدم عليه السّلام » آغاز مىشود تا زمان « ولادت مسيح عليه السّلام » و آنگاه در « قسم دوم » از « مبدأ ولادت مسيح عليه السّلام الى يومنا هذا كه سنهء خمس و سبعمايه هجرى است » گفتگو مىشود ، و از اين برمىآيد كه نگارش تاريخ افرنج به سال 705 هجرى قمرى پايان يافته است . در « قسم دوم » ، « باب اوّل در معتقد اقوام نصارى در حقّ مسيح عليه السّلام » است ، و « باب دوم در بيان حدود ولايت ارمن از مداين و ضياع » و « باب سيم در معرفت ولايات افرنج و بحار و جزاير و بيان خواصّ هر زمينى و ذكر پادشاهان آنجا » و « باب چهارم در ولادت مسيح عليه السّلام و حكايت حادثهء او و ذكر اجلاس پاپان و قياصره كه پادشاهان افرنجاند » .